Ukryte koszty życia przy drodze szybkiego ruchu

🛣️ Środowiska przydrożne należą do wysoce zanieczyszczonych stref w krajobrazie, gdzie pyl zawieszony (PM) w powietrzu oraz zawarte w nim pierwiastki osiadają na roślinach, tworząc warstwę fizyko-chemicznego stresora dla organizmów roślinożernych. Choć czasem obserwuje się, że niektóre owady, zwłaszcza gatunki uznawane za szkodniki roślin, licznie występują w takich miejscach, może to prowadzić do mylnego przekonania, że zanieczyszczenia nie mają na nie istotnego wpływu. 

🦋 W najnowszym artykule opublikowanym w czasopiśmie Scientific Reports, dr Hanna Moniuszko, dr hab. Robert Popek, prof. SGGW, dr hab. Arkadiusz Przybysz, prof. SGGW oraz dr hab. Adrian Łukowski, prof. UPP sprawdzili, jak na pył drogowy reaguje namiotnik owocowy (Yponomeuta padella), motyl, którego gąsienice gromadnie żerują na liściach drzew i krzewów często rosnących przy drogach.

🐛 Larwy hodowano na liściach głogu i ałyczy pochodzących z trzech stref tworzących gradient zanieczyszczenia: od miejsc oddalonych od drogi (kontrola), przez chodnik, po bezpośrednie pobocze. Gąsienice, które mogły wybrać rodzaj pokarmu, wyraźnie unikały najbardziej zanieczyszczonych liści, niezależnie od gatunku rośliny żywicielskiej. Natomiast osobniki, które wyboru nie miały i żerowały na liściach pokrytych PM, rozwijały się wolniej, rzadziej przeobrażały się w dorosłe motyle i osiągały niższą masę ciała w porównaniu do osobników karmionych liśćmi z chodnika i kontrolnych. 

🌿 Co istotne, choć oba gatunki roślin żywicielskich różniły się twardością i powierzchnią liści, to właśnie poziom zanieczyszczenia okazał się czynnikiem najsilniej wpływającym na rozwój owadów. Wyniki pokazują, że nawet jeśli niektóre gatunki potrafią przetrwać wzdłuż dróg, ponoszą ukryte koszty w postaci gorszej kondycji. Zanieczyszczenia drogowe mogą więc działać jak ekologiczne „sito”, stopniowo wpływając na owadzie społeczności i przyczyniając się do degradacji przydrożnych ekosystemów.

Moniuszko, H., Popek, R., Przybysz, A. Łukowski, A. 2026. Responses of tree defoliators to traffic-derived particulate matter and trace elements along a roadside pollution gradient. Scientific Reports [in press] https://doi.org/10.1038/s41598-026-41296-7 

Badania zostały sfinansowane przez Narodowe Centrum Nauki w Polsce (grant nr 2020/39/D/NZ9/00969).